DZIAŁACZA OPOZYCJI ANTYKOMUNISTYCZNEJ I/LUB OSOBY REPRESJONOWANEJ Z POWODÓW POLITYCZNYCH

1. Podstawa prawna

Status działacza opozycji antykomunistycznej i/lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest potwierdzany przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek samej osoby zainteresowanej, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Decyzja Szefa Urzędu może dotyczyć potwierdzenia:

tylko statusu działacza opozycji antykomunistycznej,
tylko statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych,
lub obu statusów jednocześnie.

Spełnienie przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych jest niezbędne do potwierdzenia statusu, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150000693/U/D20150693Lj.pdf.

2. Przesłanki negatywne

Status nie może być potwierdzony osobie, która:

Była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedstawi dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
W archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Dokumenty wytworzone przy udziale osoby obejmują również pomoce ewidencyjne takie jak:

dzienniki rejestracyjne,
inwentarze archiwalne,
karty ewidencyjne,
Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa,

jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

3. Jak udowodnić brak przesłanek negatywnych

Okoliczności mogą być udowodnione przez:

decyzję administracyjną Prezesa IPN-KŚZpNP wydaną na wniosek zainteresowanego przez Instytut Pamięci Narodowej,
lub dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności, którego nadanie poprzedzone jest odpowiednią procedurą sprawdzającą.

Decyzja Prezesa IPN-KŚZpNP powinna zostać wydana w terminie do 3 miesięcy od złożenia wniosku. Zaleca się wcześniejsze uzyskanie dokumentów z IPN (zarówno potwierdzających brak przesłanek negatywnych, jak i działalność opozycyjną lub doznane represje), co znacząco przyspieszy rozpatrzenie sprawy przez Urząd.

Formularz Wniosku o wydanie decyzji administracyjnej Prezesa IPN-KŚZpNP w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy oraz formularz Wniosku o wydanie dowodów, potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w jej art. 2 lub art. 3 zamieszczone są na stronie internetowej IPN pod adresem: https://opozycja.ipn.gov.pl/op/do-pobrania/63,Wnioski-do-pobrania.html

4. Wymagane dokumenty

Do wniosku o potwierdzenie statusu należy dołączyć:

życiorys i dowody potwierdzające działalność opozycyjną i/lub doznane represje (m.in. oświadczenia świadków - wzór formularza),
decyzję administracyjną Prezesa IPN-KŚZpNP w sprawie spełniania warunków z art. 4 lub dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności,
pełnomocnictwo (w przypadku osób działających przez pełnomocnika) wraz z dowodem uiszczenia opłaty skarbowej,
zdjęcie do legitymacji.

5. Składanie wniosku

Formularz wniosku o potwierdzenie statusu jest dostępny na stronie Urzędu w zakładce: Uprawnienia ⮕ Formularze wniosków (pkt IV):

https://kombatanci.gov.pl/pl/uprawnienia/formularze.htm

oraz w Punkcie Informacyjnym Urzędu.

Wniosek (podpisany oryginał) należy złożyć:

Drogą pocztową na adres: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ul. Wspólna 2/4, 00-926 Warszawa.
Elektronicznie na adres skrzynki do e-Doręczeń: AE:PL-42177-89238-DFRTI-16.
Osobiście w Punkcie Informacyjnym Urzędu: ul. Żurawia 3/5, 00-926 Warszawa.
Nie ma możliwości zlożenia wniosku e-mailem.

6. Procedura rozpatrywania wniosku

Wnioski o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i/lub osoby represjonowanej z powodów politycznych rozpatrywane są zgodnie z przepisami ustawy oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.

Po złożeniu wniosku o potwierdzenie statusu, czas jego rozpatrzenia zależy od prawidłowości przygotowania dokumentacji.

Jeżeli wniosek jest kompletny, tzn. zawiera:

dane osobowe wnioskodawcy,
szczegółowy opis działalności opozycyjnej i/lub doznanych represji,
podpis wnioskodawcy,
dokumenty potwierdzające przedstawione okoliczności,
decyzję administracyjną Prezesa IPN-KŚZpNP lub dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności, wówczas jest on rozpatrywany niezwłocznie.

W przypadku gdy wniosek jest niekompletny lub zawiera braki formalne (np. brak podpisu, brakuje decyzji administracyjnej Prezesa IPN-KŚZpNP lub dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności, dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną i/lub represje), Urząd podejmuje działania w celu ich uzupełnienia — samodzielnie lub poprzez kontakt z wnioskodawcą. W takiej sytuacji czas rozpatrywania wniosku może się wydłużyć.

Każdy wniosek jest analizowany indywidualnie, w oparciu o przedstawione dowody.

Decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydawana jest w sposób formalny i zgodny z obowiązującymi przepisami prawa.

7. Kontakt i pomoc

Osoby starające się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i/lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych mogą liczyć na wsparcie przy przygotowaniu wniosku:

osobiście – w Punkcie Informacyjnym Urzędu,
telefonicznie lub mailowo: 22 276 77 77, Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript..

8. Ważna informacja dla osób mieszkajacych za granicą

Osoby bez miejsca zamieszkania w Polsce, UE, Szwajcarii lub krajach EFTA:

muszą wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce (chyba że korzystają z e-Doręczeń lub działają przez konsula Rzeczypospolitej Polskiej),
brak wskazania pełnomocnika skutkuje uznaniem pism za doręczone poprzez pozostawienie ich w aktach sprawy.

9. Podsumowanie

Potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej i/lub osoby represjonowanej z powodów politycznych umożliwia:

uzyskanie świadczeń przysługujących działaczom opozycji antykomunistycznej i/lub osobom represjonowanym z powodów politycznych,
formalne uznanie wkładu w działalność opozycyjną i walkę o niepodległość Polski.

Spełnienie przesłanek ustawowych i brak przesłanek negatywnych jest kluczowe do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Uzyskiwanie uprawnień