Przez włoską Acquafondatę przebiegał jeden z dwóch głównych szlaków komunikacyjnych, określanych mianem „Drogi do Piekieł”, którym dostarczano zaopatrzenie dla żołnierzy 2. Korpusu Polskiego walczących o masyw Monte Cassino. W miejscowości utworzono jeden z dwóch polowych cmentarzy polskich żołnierzy, głównie z 5. Kresowej Dywizji Piechoty oraz 4. Pułku Pancernego „Skorpion”. Drugi polowy cmentarz żołnierzy 2. Korpusu Polskiego znajdował się w San Vittore del Lazio.
Delegacja, która przybyła do Republiki Włoskiej pod przewodnictwem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ministra Lecha Parella, rozpoczęła obchody 82. rocznicy Bitwy o Monte Cassino uroczystościami właśnie w tej w miejscowości.
W upamiętnieniu poległych polskich żołnierzy udział wzięli polscy weterani II wojny światowej, na czele z majorem Władysławem Dąbrowskim - jednym z ostatnich żyjących żołnierzy gen. Andersa a także władze i mieszkańcy włoskiego miasteczka.
Uczestnicy uroczystości oddali hołd przy pomniku 2. Korpusu Polskiego, przedstawiającym krzyż wykonany przez polskich żołnierzy z gąsienic zdobytego niemieckiego czołgu, a także przed włoskim pomnikiem „Poległym na wszystkich frontach”.
Główna uroczystość odbyła się przy pamiątkowym cokole w miejscu pierwotnego pochówku poległych żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. Poprzedziła ją msza św. odprawiona w intencji żołnierzy gen. Andersa.
Minister Lech Parell w swoim przemówieniu zwrócił uwagę na znaczenie miejsca, w którym odbyła się uroczystość, oraz podkreślił podobieństwo losów włoskiego miasteczka do polskich miast zniszczonych podczas II wojny światowej.
– Rozpoczynamy dziś kolejne obchody bitwy pod Monte Cassino – bitwy, która ma dla nas, Polaków, znaczenie szczególne. Zaczynamy je właśnie tutaj, w miejscowości Acquafondata, pięknym włoskim górskim miasteczku, które zostało tak ciężko doświadczone.
– Zniszczenia tego miasta i cierpienia jego mieszkańców przywodzą na myśl to, co wydarzyło się podczas II wojny światowej w Polsce. Bardzo wiele naszych miast zostało doszczętnie zniszczonych najpierw ciężko ucierpiały w 1939 roku, kiedy z jednej strony napadli na nas Niemcy, a z drugiej Sowieci — podkreślił minister.
– Chciałbym przypomnieć los Warszawy, która w przeważającej części została zburzona do samych fundamentów. W czasie Powstania Warszawskiego w sposób systematyczny zamordowano około 200 tys. osób. Acquafondata również była areną ciężkich walk i to już od stycznia 1944 roku. Później przez miasteczko przebiegał bardzo ważny szlak transportowy.
Szef Urzędu przypomniał również, z jak wielkimi cierpieniami musieli mierzyć się mieszkańcy miasta oraz jak ogromne znaczenie miała dla nich pomoc żołnierzy 2. Korpusu Polskiego.
– Tutaj zaczynał się inny niezwykle ważny szlak - „Droga do Piekieł”. Tą trasą dniem i nocą transportowano uzbrojenie oraz inne niezbędne zapasy.
– Mieszkańcy, wyczerpani wojną, otrzymywali od naszych żołnierzy racje żywnościowe. Żołnierze dzielili się z nimi wszystkim, czym moglibym, co sami posiadali.
Lech Parell podziękował mieszkańcom za pamięć o żołnierzach gen. Andersa.
– Szanowni Państwo, drodzy przyjaciele, droga młodzieży bardzo dziękuję Wam za obecność i pielęgnowanie pamięci. Jesteśmy głęboko przekonani, że to, co robicie, ma ogromny sens.
Burmistrz Acquafondata, Marina Di Meo, w swoim przemówieniu podziękowała wszystkim delegacjom za obecność i wspólne uczestnictwo w uroczystości. Przywołała również poruszające wspomnienia mieszkańców z czasów II wojny światowej, opowiadając o pomocy, jakiej żołnierze 2. Korpusu Polskiego udzielali lokalnej społeczności.
Podkreśliła, że mimo trudnych warunków i wojennej rzeczywistości żołnierze generała Władysława Andersa dzielili się z mieszkańcami żywnością w czasie panującego głodu, a także przyczynili się do przywrócenia odprawiania mszy świętych, dając mieszkańcom nadzieję i poczucie wspólnoty.
W trakcie obchodów odbyła się również uroczysta ceremonia wręczenia Medali „Pro Bono Poloniae” nadanych przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Medal „Pro Bono Poloniae” otrzymali:
– Helena Knapczyk - Sybiraczka i działaczka środowisk polonijnych. Obecnie pełni funkcję naczelnej prezes Korpusu Pomocniczego Pań przy Stowarzyszeniu Weteranów Armii Polskiej w Ameryce.
– Andrzej Ruta - działacz polonijny w Kanadzie, wieloletni prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Polskich Kombatantów (SPK) w Kanadzie. Od lat angażuje się w działalność patriotyczną, upamiętnianie historii oraz wspieranie weteranów.
Fot. Jakub Skoneczny/UdSKiOR
