Delegacja Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w dniach 16-21 maja br. uda się do Włoch, aby uczcić 82. rocznicę bitwy o Monte Cassino oraz odwiedzić miejsca walk 2. Korpusu Polskiego. W uroczystościach udział wezmą weterani, członkowie rodzin żołnierzy, przedstawiciele organizacji kombatanckich i środowisk polonijnych, harcerze z całej Polski oraz reprezentanci władz państwowych i samorządowych Polski i Włoch.
Centralnym punktem obchodów będzie uroczystość 18 maja o godz. 16.00 na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino. Tam od ośmiu dekad spoczywają żołnierze 2. Korpusu Polskiego, którzy w maju 1944 roku, po niezwykle ciężkich walkach, zdobyli niemieckie pozycje na wzgórzach Monte Cassino i przełamali Linię Gustawa.
Ostatni świadkowie historii
Wśród honorowych gości znajdzie się mjr Władysław Antoni Dąbrowski – żołnierz 2. Korpusu Polskiego, który przeszedł cały szlak armii gen. Andersa: od zesłania do Kazachstanu, przez Bliski Wschód, aż po walki o Monte Cassino, Ankonę i Bolonię.
– Gen. Anders wiedział, że my Polacy zdobędziemy i klasztor, i wzgórza. Wiedzieliśmy, że zginiemy, że poniesiemy straty, ale ruszyliśmy z ochotą – wspomina weteran. – Przez 60 godzin natarcia nie czuliśmy zmęczenia ani głodu. Nasz pułk tworzyli nawet osiemnastoletni chłopcy, ale zwyciężyliśmy.
Mjr Dąbrowski jest ostatnim świadkiem, który widział, jak żołnierze 12. Pułku Ułanów Podolskich 18 maja 1944 roku zawiesili na szczycie biało-czerwony proporczyk, symbol polskiego zwycięstwa. Pytany podczas zeszłorocznych obchodów o to, co czuł, patrząc na narodowe barwy, odpowiedział słowami prostymi, a zarazem niezwykle poruszającymi: „Jakbym zobaczył najpiękniejszą kobietę, Polkę” (materiał wideo dostępny na PAP.PL https://www.pap.pl/aktualnosci/kpt-w-dabrowski-o-polskim-proporczyku-na-monte-cassino-jakbym-ujrzal-najpiekniejsza)
W obchodach uczestniczyć będzie także Stanisław Guścin — Sybirak, emerytowany żołnierz armii brytyjskiej oraz wieloletni działacz środowisk kombatanckich w Wielkiej Brytanii. Jako dziecko został wywieziony wraz z rodziną na Syberię podczas czwartej masowej deportacji obywateli polskich w czerwcu 1941 roku. Jego matka była ochotniczką w Pomocniczej Służbie Kobiet, a on wraz z bratem trafił do Junackiej Szkoły Kadetów. Po wojnie osiedlił się w Wielkiej Brytanii, gdzie służył w armii brytyjskiej i angażował się w działalność kombatancką.
W wydarzeniach udział zapowiedział Prezydent RP i wysłannik Prezesa Rady Ministrów oraz delegacje Sejmu, Senatu, Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Obrony Narodowej, Sztabu Generalnego Wojska Polskiego oraz polskiej dyplomacji. Obecni będą także reprezentanci włoskich władz regionalnych i samorządowych.
Głównym organizatorem obchodów jest Urząd do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W przygotowania zaangażowane są Ambasada RP w Rzymie, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wojskowe jednostki ceremonialne i muzyczne oraz Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego.
Rodziny pochowanych na Monte Cassino
Tegoroczne obchody będą miały szczególnie międzypokoleniowy charakter. Na Monte Cassino obecne będą rodziny żołnierzy pochowanych na tutejszej nekropolii, wnosząc do uroczystości osobisty i wzruszający wymiar. Po raz pierwszy, podczas centralnych uroczystości, przywołane zostaną sylwetki uczestników walk, których groby znajdują się na polskim cmentarzu. Rodzinne wspomnienia przypomną nam, jak ważne są patriotyzm, poświęcenie i jedność. To właśnie te ideały chcemy przekazać młodym pokoleniom, by przykład żołnierzy 2. Korpusu inspirował ich do działania.
Do Włoch przyjedzie ponad 300 harcerzy z całej Polski, zrzeszonych w Związku Harcerstwa Polskiego oraz Związku Harcerstwa Rzeczpospolitej. Obecni będą również przedstawiciele działającego poza granicami kraju Światowego Związku Harcerstwa Polskiego. W obchodach wezmą udział także lektorzy języka polskiego oraz Włosi uczący się go w ramach programów prowadzonych przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej. Instytucja ta od lat wspiera promocję języka i kultury polskiej za granicą, organizując kursy oraz stypendia dla włoskiej młodzieży.
Jak podkreśla Lech Parell, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, oddając hołd żołnierzom gen. Andersa, wszyscy uczestniczymy w symbolicznej sztafecie pokoleń. Nasza rola polega na tym, by pamięć o bohaterach żyła dalej, łącząc przeszłość z przyszłością i dając kolejnym generacjom motywację do budowania silnej Polski.
Szlak pamięci 2. Korpusu
Delegacja odwiedzi najważniejsze miejsca związane ze szlakiem bojowym 2. Korpusu Polskiego. Uroczystości odbędą się m.in. w miejscowościach w pobliżu Cassino, gdzie toczyły się ciężkie walki albo znajdowało się ważne ich zaplecze: w Piedimonte San Germano, San Vittore del Lazio, Mignano Monte Lungo. W Acquafondacie, gdzie początkowo zlokalizowany był polowy cmentarz (przeniesiony wkrótce na Monte Casino) odbędzie się msza św.
Ważnym punktem będzie Casamassima koło Bari, gdzie w 1944 roku założony został pierwszy z czterech dużych cmentarzy wojennych na terenie Włoch. Pochowano na nim wielu żołnierzy, którzy walczyli na Linii Gustawa, odnieśli ciężkie obrażenia i byli leczeni w pobliskich szpitalach. Pierwotnie pochowano na nim również majora Henryka Sucharskiego, dowódcę obrony Westerplatte, który po wyzwoleniu z obozu jenieckiego wstąpił do 2. Korpusu Polskiego, ale zmarł w 1946 roku. Łącznie w Casamassima znajduje się 431 grobów.
Przygotowano także uroczystość w Materze, która przypomni, że w 2. Korpusie kładziono wielki nacisk nie tylko na wyszkolenie żołnierskie, ale również na edukację żołnierzy oraz zdobywanie przez nich zawodów potrzebnych po wojnie i niezbędnych wolnej Polsce. Właśnie w Materze, od 1944 do 1946 roku zlokalizowana była jedna z wielu szkół polskich, w której żołnierze i junacy mogli kontynuować naukę przerwaną przez wojnę. Oprócz części oficjalnej przy tablicy pamiątkowej przygotowano także koncert Orkiestry Wojskowej z Lublina. W repertuarze znajdą się pieśni wojenne oraz najbardziej znane melodie polskie i włoskie, które wspólnie wykonają muzycy i mieszkańcy miasteczka.
W Cassino zaprezentowana zostanie wystawa plenerowa poświęcona Mieczysławowi Białkiewiczowi – oficerowi 4. Pułku Pancernego „Skorpion” i uczestnikowi bitwy o Monte Cassino. Za wyjątkową odwagę podczas walk, w tym uratowanie mimo odniesionych ran załogi rozbitego czołgu oraz wzięcie do niewoli 26 niemieckich grenadierów, został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Włoscy partnerzy
Międzynarodowy wymiar obchodów tworzą włoskie samorządy, szkoły, parafie i organizacje społeczne. W przygotowanie uroczystości zaangażowane są m.i n. władze Cassino, Piedimonte San Germano, San Vittore del Lazio, Acquafondata, Casamassimy i Matery. W wydarzeniach uczestniczyć będą także włoscy skauci oraz lokalne organizacje kombatanckie.
Symbol polskiego wysiłku zbrojnego
Bitwa o Monte Cassino pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiego wysiłku zbrojnego podczas II wojny światowej. Po kilku miesiącach nieudanych prób wojsk alianckich to właśnie żołnierze 2. Korpus Polski zdobyli 18 maja 1944 roku niemieckie pozycje na Monte Cassino i przełamali Linię Gustawa.
Dla wielu żołnierzy była to droga rozpoczęta w sowieckich łagrach i na zesłaniu. W szeregach 2. Korpusu walczyli także Polacy z Wielkopolski, Śląska i Pomorza wcześniej przymusowo wcieleni do armii niemieckiej, którzy później przedostali się do polskich formacji walczących u boku aliantów. Dlatego Monte Cassino pozostaje nie tylko symbolem zwycięskiej bitwy, ale także niezwykłej historii ludzi rozrzuconych przez wojnę po całym świecie, których połączyła walka o wolną Polskę.
Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaprasza wszystkich Polaków mieszkających lub przebywających we Włoszech, a także włoskich przyjaciół Polski, do udziału w obchodach 82. rocznicy bitwy o Monte Cassino.
Ramowy program obchodów 82. rocznicy bitwy o Monte Cassino, połączonych z 85. rocznicą rozpoczęcia formowania Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i upamiętnieniem żołnierzy 2. Korpusu Polskiego pochowanych na Polskim Cmentarzu Wojennym w Casamassima.
17 maja br. (niedziela)
9.30 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed włoskim Pomnikiem „Poległych na wszystkich frontach”w Acquafondata (Monumento ai Caduti nelle Guerre Mondiali)
9.45 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Pomnikiem upamiętniającym żołnierzy 2. Korpusu Polskiego w Acquafondata (skrzyżowanie: Via Noci Di Dario / SP41)
10.00 - Polowa Msza św. przy Pamiątkowym Cokole w miejscu pierwotnego pochówku poległych żołnierzy 2. Korpusu Polskiego w Acquafondata, połączona z ceremonią złożenia wieńców i wiązanek,
16.50 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed włoskim Pomnikiem „W hołdzie poległym żołnierzom” w Piedimonte San Germano (via Vittorio Emanuele)
17.00 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Pomnikiem 6. Pułku Pancernego im. Dzieci Lwowskich w Piedimonte San Germano
17.30 - uroczystość odsłonięcia medalionu z wizerunkiem odznaki 12. Pułku Ułanów Podolskich w Piedimonte San Germano organizowana przez stronę włoską
18 maja br. (poniedziałek)
10.00 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Popiersiem Gen. Andersa w Cassino (via S. Marco)
10.15 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Pomnikiem Gen. Andersa w Cassino (przy Largo Dante)
16.00 - Polowa Msza święta na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino (media obowiązują akredytacje)
17.00 - Apel poległych na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino, połączony z ceremonią złożenia wieńców i wiązanek (media obowiązują akredytacje)
19 maja br. (wtorek)
9.45 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Pomnikiem „W hołdzie cywilnym i wojskowym ofiarom wojny” w San Vittore del Lazio (Largario Corte dei Santi, 10)
10.00 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek przed Pomnikiem upamiętniającym poległych żołnierzy 2. Korpusu Polskiego w San Vittore del Lazio (Via Ristello/Via Passeggeri)
10.30 - ceremonia złożenia wieńców i wiązanek na włoskim Cmentarzu Wojennym w Mignano Monte Lungo
20 maja br. (środa)
10.00 - Polowa Msza święta na Polskim Cmentarzu Wojennym w Casamassima,
11.00 - Apel poległych na Polskim Cmentarzu Wojennym w Casamassima, połączony z ceremonią złożenia wieńców i wiązanek,
17.00 - uroczystość patriotyczna przed tablicą umieszczoną na budynku szkoły im. O. Giovanni Minozzi w m. Matera, połączona z ceremonią złożenia wieńców i wiązanek,
17.45 - koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego w Materze.
