Podczas II wojny światowej las w Ponarach pod Wilnem był miejscem masowych mordów dokonywanych przez oddziały SS, policji niemieckiej oraz kolaborującej z Niemcami policji litewskiej. Niemcy, wspomagani przez ochotnicze oddziały litewskie, wymordowali tu około 100 tys. ludzi, w tym około 60–70 tys. Żydów.
Mordowano tu również Polaków, Litwinów, Romów i Rosjan. Oficjalnie przyjmuje się, że w Ponarach zginęło kilka tysięcy Polaków. Rodzina Ponarska szacuje, że liczba zamordowanych Polaków mogła sięgać nawet 20 tysięcy.
W polskiej kwaterze w Ponarach, w miejscu masowych mordów dokonywanych podczas II wojny światowej, odprawiono polową Mszę św. połączoną z Apelem Pamięci.
W uroczystości wziął udział Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, minister Lech Parell, wraz z delegacją Urzędu. Obecni byli również minister Jakub Stefaniak, Zastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė, Konsul Generalny RP w Republice Litewskiej Dariusz Wiśniewski, prezes Stowarzyszenia Rodzina Ponarska Maria Wieloch oraz przedstawiciele polskiej społeczności na Litwie.
Po zakończeniu Mszy św. głos zabrał organizator uroczystości, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, minister Lech Parell. W swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na znaczenie Ponar jako miejsca pamięci o tragicznych losach tysięcy zamordowanych osób. Podkreślił również, że pamięć o Ponarach jest przestrogą przed ideologiami, które odbierają człowiekowi godność i prowadzą do podziałów, przemocy i zbrodni.
– Ponary są miejscem pamięci o społecznościach, które zostały zaatakowane przez systemy oparte na pogardzie dla człowieka. Są świadectwem zbrodni zaplanowanej, zorganizowanej i wykonywanej metodycznie. Są także przestrogą, że ideologia odbierająca ludziom godność, dzieląca ich według narodowości, religii czy przekonań, może stać się początkiem przemocy, a w końcu prowadzić do mordu.
– Ponary wpisują się w długi łańcuch miejsc kaźni, rozsianych wokół miast i miasteczek Europy Środkowo-Wschodniej. Pod Warszawą były to Palmiry, gdzie od grudnia 1939 roku do lipca 1941 roku Niemcy rozstrzeliwali obywateli polskich – przedstawicieli życia politycznego, społecznego, kulturalnego i naukowego. Na Pomorzu takim miejscem masowych egzekucji były Lasy Piaśnickie, gdzie Niemcy mordowali ludność polską od jesieni 1939 roku – zaznaczył Lech Parell.
Minister podkreślił również, że obecność przedstawicieli Rzeczypospolitej w Ponarach jest wyrazem pamięci państwa o zamordowanych obywatelach oraz ich rodzinach. Wskazał także na rolę świadków i osób, które przez lata, mimo grożących im represji, przechowywały dokumenty i świadectwa pozwalające zachować pamięć o ofiarach.
– Dzisiejsza obecność delegacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Ponarach jest świadectwem, że Rzeczpospolita pamięta o swoich obywatelach. Pamięta o tych, których chciano wymazać z historii. Pamięta o rodzinach, które przez dziesięciolecia nie znały miejsca pochówku swoich bliskich. Pamięta o świadkach i o tych, którzy mimo groźby represji przechowywali dokumenty, relacje, fotografie i nazwiska.
Szef Urzędu podziękował także członkom Rodziny Ponarskiej za to, że mimo upływu lat nieustannie angażują się w badania oraz działania na rzecz upamiętniania wydarzeń, do których doszło w podwileńskich lasach.
W trakcie uroczystości w imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego list do uczestników odczytał Doradca Prezydenta, Jan Józef Kasprzyk.
Prezydent podkreślił w nim, że wspominamy spoczywających w tej ziemi obywateli II Rzeczypospolitej – zarówno tych znanych z imienia i nazwiska, jak i anonimowych.
Głos zabrała także prezes Stowarzyszenia Rodzina Ponarska Maria Wieloch, której ojciec, oficer Armii Krajowej, został zamordowany w 1943 roku w lesie ponarskim. W swoim wystąpieniu przypomniała historię zbrodni w Ponarach oraz działania podejmowane na rzecz zachowania pamięci o tych wydarzeniach.
Podczas uroczystości Szef Urzędu uhonorował medalami „Pro Bono Poloniae” i „Pro Patria” osoby szczególnie zasłużone w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny, upowszechnianiu wiedzy o historii walk niepodległościowych oraz krzewieniu postaw patriotycznych w polskim społeczeństwie.
Medal „Pro Bono Poloniae” otrzymali:
- Maria Wieloch,
- Marian Sokalski.
Medalami „Pro Patria” uhonorowani zostali:
- Marek Jaworski,
- Artur Ludkowski,
- Andrzej Orłowski,
- Witold Rudzieniec,
- Andrzej Tomaszewski.
Po wystąpieniach i wręczeniu odznaczeń odczytano Apel Pamięci, który zwieńczyła salwa honorowa. Następnie polska delegacja na czele z Szefem Urzędu oraz kombatantami złożyła wieniec przed kwaterą ponarską.
Przed rozpoczęciem uroczystości minister Lech Parell wraz z ministrem Jakubem Stefaniakiem złożył wiązankę kwiatów przed pomnikiem poświęconym pamięci Żydów zamordowanych w Ponarach.
Wieczorem w Domu Kultury Polskiej odbyła się Konferencja Ponarska zorganizowana przez Stowarzyszenie Rodzina Ponarska. Podczas spotkania wspominano ofiary zbrodni oraz rozmawiano o zachowaniu pamięci o Ponarach.
Fot. Olga Woszczek/ UdSKiOR
