13 kwietnia 1943 r. świat dowiedział się o zbrodni dokonanej przez Sowietów. Tego dnia Niemcy poinformowali o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w lesie katyńskim.
Trzy lata wcześniej, wiosną 1940 r., na mocy decyzji najwyższych władz ZSRR zamordowano blisko 22 tysiące jeńców wojennych, zatrzymanych po wkroczeniu Armii Czerwonej do Polski we wrześniu 1939 r. Wśród ofiar znaleźli się nie tylko żołnierze Wojska Polskiego, ale także przedstawiciele polskiej inteligencji – profesorowie, lekarze, prawnicy i inżynierowie.
W 2007 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił 13 kwietnia Dniem Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej.
Na warszawskiej Cytadeli odbyły się obchody Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej. Uroczystość z udziałem Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ministra Lecha Parella, rodzin katyńskich oraz policyjnych została zorganizowana przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Federację Rodzin Katyńskich oraz Muzeum Wojska Polskiego wraz z Muzeum Katyńskim.
Uroczystości, z udziałem asysty honorowej Wojska Polskiego, rozpoczęły się przed Muzeum Katyńskim na Cytadeli Warszawskiej polową mszą świętą i trzykrotnym uderzeniem w Dzwon Katyński.
Uczestników uroczystości powitał gospodarz miejsca, Dyrektor Muzeum Wojska Polskiego Bogusław Pacek, który szczególnie podziękował za obecność rodzinom katyńskim, kombatantom i osobom represjonowanym. Powitał także przedstawicieli państwa, wojska, duchowieństwa oraz obecnym na uroczystości harcerzom i uczniom.
Okolicznościowy list od Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska odczytał Grzegorz Karpiński, Zastępca Szefa KPRM:
- Oddajemy dziś hołd pamięci polskich jeńców wojennych, ofiar sowieckiego reżimu. […] Obchodząc tę rocznicę chcemy również pamiętać o wszystkich tych, którzy przez minione dziesięciolecia, mimo zakazów i szykan, przechowali prawdę o tej zbrodni. Dla Polaków była to lekcja realizmu politycznego i doświadczenie osamotnienia – pisał w liście Premier Tusk.
Wyraził również wielki szacunek i uznanie dla rodzin ofiar, które z poświęceniem pielęgnowały pamięć o swoich najbliższych i domagały się prawdy.
Zwrócił również uwagę na haniebne dewastacje polskich cmentarzy i miejsc pamięci na terenie Federacji Rosyjskiej:
- Mamy w pamięci konkretne działania, takie jak na przykład usunięcie Krzyża Virtuti Militari i Krzyża Kampanii Wrześniowej z Cmentarza w Miednoje. Stanowczo protestujemy przeciwko takim barbarzyńskim aktom. Sprzeciwiamy się także próbom rozmywania sprawców i ponownego zakłamywania historii.
Premier zauważył, że pamięć to nie tylko hołd dla ofiar, ale też przestroga i zobowiązanie. Jak pisał:
- Należy przyrzec tym, którzy oddali życie w Katyniu, że Polska już nigdy nie będzie samotna w konfrontacji ze złem, kłamstwem, z niesprawiedliwością. Jest naszym obowiązkiem właśnie w imię tej pamięci, wzmacnianie Polski. Oznacza to budowanie państwa silnego, nie tylko gospodarczo czy militarnie, lecz także społecznie i moralnie. Silnego jednością, odpowiedzialnością i zdolnością do współpracy mimo różnic – pisał w swoim przesłaniu Prezes Rady Ministrów – Prawdziwy patriotyzm polega na szukaniu tego, co nas łączy. Przede wszystkim nie powinniśmy pogłębiać podziałów, które i tak są dzisiaj bardzo duże.
List od Ministra Obrony Narodowej, wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza, odczytał sekretarz stanu w MON, wiceminister Paweł Zalewski:
- Od ponad ośmiu dekad wspominamy oficerów Wojska Polskiego, funkcjonariuszy Policji Państwowej, Straży Granicznej, Służby Więziennej oraz przedstawicieli inteligencji – wszystkich tych, którzy zostali rozstrzelani. […] Dziś to na nas spoczywa odpowiedzialność za podtrzymywanie pamięci o pomordowanych. Zginęli ponieważ byli wierni swojej Ojczyźnie. To dzięki nim możemy żyć w wolnej Polsce. Jesteśmy im winni pamięć, szacunek i prawdę.
Wyjątkowe było wystąpienie Prezes Federacji Rodzin Katyńskich Izabelli Sariusz-Skąpskiej, która opowiedziała o znaczeniu pamięci i jej bezcenności, którą niektórzy próbują wyceniać na niechlubnych internetowych aukcjach. Zaapelowała o zaangażowanie w przekazywanie wszelkich informacji o takich zjawiskach:
- Mianujemy Was strażnikami pamięci o ofiarach zbrodni katyńskiej. Zwracajcie uwagę na rynek antykwaryczny, bo kiedy odchodzą świadkowie, na ich dziedzictwo już czyhają handlarze pamięcią. Trzeba ich zatrzymać. Pamięć nie jest na sprzedaż – przypominała.
- Piękna sentencja marszałka trzech narodów, Ferdinanda Focha, człowiek bez pamięci jest człowiekiem bez życia, a naród bez pamięci jest narodem bez przyszłości, tchnie nadzieją, bo nie łączy pamięci ze śmiercią i przemijaniem, ale z przyszłością. Warto zapamiętać taką lekcję - mówiła Prezes Sariusz-Skąpska.
Po wystąpieniach odczytano Apel Pamięci i oddano salwę honorową. Na zakończenie uroczystości, przy Epitafium Katyńskim, delegacje złożyły wieńce i kwiaty oraz złożyły wpisy do księgi pamiątkowej.
______
Wiosną 1940 r. funkcjonariusze NKWD zamordowali z powodów politycznych blisko 22 tysiące obywateli polskich, wziętych do niewoli po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. Wśród ofiar byli oficerowie Wojska Polskiego, policjanci, urzędnicy, a także przedstawiciele środowisk naukowych i artystycznych – uczeni, profesorowie, artyści, lekarze, nauczyciele i prawnicy. Była to elita narodu, stanowiąca jego potencjał obronny, intelektualny i twórczy.
Jeńcy ginęli od strzału w tył głowy, a ich ciała grzebano w zbiorowych, bezimiennych mogiłach w Katyniu, Charkowie i Miednoje. Egzekucje trwały od kwietnia do maja 1940 r.
Około 15 tysięcy ofiar stanowili więźniowie przetrzymywani wcześniej w obozach specjalnych NKWD w Starobielsku, Ostaszkowie i Kozielsku – głównie oficerowie Wojska Polskiego i policjanci. Pozostałe około 7 tysięcy osób, w większości cywilów, było więzionych na terenach zachodnich obwodów republik ukraińskiej i białoruskiej, czyli na obszarach wschodniej Polski włączonych w 1939 r. do Związku Radzieckiego. Do dziś nie są znane miejsca ich pochówku.
Fot. Jakub Skoneczny/UdSKiOR
